Lãi suất danh nghĩa và lãi suất thực: con số trên giấy và sức mua thật

Khi ngân hàng niêm yết lãi suất tiền gửi 6% một năm, con số đó gọi là lãi suất danh nghĩa — tức con số ghi trên hợp đồng, chưa tính đến chuyện giá cả thay đổi. Nó trả lời câu hỏi: số tiền của bạn sẽ tăng thêm bao nhiêu phần trăm trên giấy tờ.

Nhưng điều bạn thật sự quan tâm là sức mua. Nếu trong cùng năm đó, giá hàng hoá và dịch vụ tăng trung bình 4%, thì phần tăng thêm 6% kia chỉ còn tương đương khoảng 2% sức mua mới. Con số sau khi trừ đi lạm phát ấy gọi là lãi suất thực.

Vì sao cần nhìn vào lãi suất thực

Lãi suất thực mới cho biết việc gửi tiền có làm bạn “giàu lên” thật hay không. Nếu lãi suất danh nghĩa thấp hơn lạm phát, lãi suất thực âm: tiền vẫn tăng trên sổ sách nhưng mua được ít đồ hơn trước. Đây là lý do trong giai đoạn lạm phát cao, nhiều người tìm tới các kênh giữ giá trị khác dù lãi suất danh nghĩa trông đã khá cao.

Ngược lại, người đi vay lại hưởng lợi khi lãi suất thực thấp hoặc âm, vì khoản nợ họ phải trả “nhẹ” dần theo sức mua. Hiểu cặp khái niệm này giúp bạn đọc các bản tin kinh tế tỉnh táo hơn nhiều: đừng chỉ nhìn con số phần trăm, hãy hỏi thêm giá cả đang tăng bao nhiêu.